🏃🏻 เคสที่พบบ่อยคือ กลุ่มนักวิ่งระยะไกล Marathon, Ultra, Trail, Ironman, ไตรกีฬา เริ่มมีอาการอ่อนเพลีย แรงลดลง ปวดศีรษะ คลื่นไส้ เวียนศีรษะ ท้องอืด ตัวบวมขึ้น ตะคริวกินขณะวิ่ง ในรายที่รุนแรงอาจพบอาการซึม สับสน พฤติกรรมเปลี่ยนแปลง อาเจียน ล้ม สลบ หมดสติ ชักเกร็งกระตุก เหนื่อยได้เลย

. เกิดจากอะไร ?
🧂 ภาวะระดับโซเดียมในเลือดต่ำจากการออกกำลังกาย (Excercise Associated Hyponatremia : EAH) เกิดกรณีที่ออกกำลังกายและเสียเหงื่อในระยะเวลานาน แล้วดื่มน้ำมากเกินไป (Overhydration) ทำให้ปริมาณน้ำในร่างกายมากขึ้น ร่างกายขับน้ำ ปัสสาวะออกไม่ทัน เกลือแร่ในร่างกายจึงเจือจาง ส่งผลให้ค่าโซเดียมต่ำ (Ingestion of large amount of hypotonic fluids – water or sports drink in excess of sweat, urine and insensible losses)

. วินิจฉัยยังไง ?
🩸 ใช้อาการอย่างเดียวไม่ได้ ต้อง Confirm จากผลเลือดเท่านั้น เอาที่ค่าโซเดียม Na น้อยกว่า 135 mmol/L เกิดขึ้นระหว่างการออกกำลังกาย และได้ถึง 24 ชั่วโมงหลังออกเสร็จเลย ใช้เครื่องเจาะแลปแบบพกพาในการตรวจนะ (portable point of care diagnostic test) บางทีก็บอกยากจากอาการนะ เพราะพวกนี้อาจจะผสม Heat stroke, Heat exhaustion, dehydration, hypoglycemia, hypothermia, rhabdomyolysis ได้น่ะ

. ป้องกันยังไง ?
🥤 อย่ากินน้ำเยอะเกิน ส่วนใหญ่ให้ดื่มแต่พอดี แนะนำว่าดื่มเมื่อกระหาย (Drink to thirst) แต่ถ้าใครเคร่งมาก ก็คำนวนล่วงหน้าเลยว่า โดยปกติตัวเองเสียเหงื่อ เสียน้ำชั่วโมงละเท่าไหร่ ละเติมตามนั้น (มันมีสูตรคำนวนด้วยนะ)

. Mild EAH อาการน้อยรักษายังไง ?
❌ งดน้ำ Fluid Restriction ไม่ให้น้ำเกลือเป็น Routine นะ

✅ ให้กินเค็ม
🧂 ดื่ม 3% NaCl 100 ml (รสชาติแย่มาก ผสมอะไรหน่อยก็ดี)
🥘 ดื่มคนอร์ 3-4 ก้อน (โซเดียมก้อนละ 880 mg) ผสมน้ำเปล่า 125 ml
🍜 ดื่มน้ำมาม่า 3 ซอง (โซเดียมซองละ 900 mg) ผสมน้ำเปล่า 125 ml
🥖 กินอาหารเค็ม เช่น Rolf Gold Pretzels

. Severe EAH อาการหนักรักษายังไง ?
❌ ห้ามให้น้ำเกลือแบบ Hypotonic solution ถ้าสงสัย volume overload แต่อาจจะให้ได้ถ้าสงสัย Hypovolemic shock / rhabdomyolysis ไม่มั่นใจ ให้ on HL ไว้ก่อน

😵 กรณีที่มี CNS involvement หรือ Na < 125 mmol/L ให้ 3%NaCl 100 ml iv bolus ให้ซ้ำได้ภายใน 10 นาที เพื่อลดภาวะสมองบวม ค่าโซเดียมไม่ควรขึ้นเกิน 4-5 mmol/L

🙏🏻 ขอบคุณรูปจากหมอตูน Prasan Piamanan ที่ขณะนี้ทำหน้าที่เป็น Medical Director ของ Thailand by UTMB ที่กำลังไปศึกษาดูงานที่ฝรั่งเศสในงาน Ultra trail du montblanc และเพิ่งวิ่งจบ 40 km Martigny-Combe-Chamonix (MCC) เมื่อ 5 วันก่อนด้วยค่า ส่วนชายหนุ่มในรูปคือ Dr Patrick – Medical Director ของ UTMB ค่า

Reference
Bennett, B. L. et al. (2020) Wilderness medical society clinical practice guidelines for the management of exercise-associated hyponatremia: 2019 update. Wilderness & Environmental Medicine. 31(1):50-62.
Bennett, B. L. et al. (2020) Wilderness medical society practice guidelines for treatment of exercise-associated hyponatremia: 2014 update. Wilderness & Environmental Medicine. 25, S30-S42.