🚦อ่านสถานการณ์ให้ขาด

ดูภาพรวม รถชนกันกี่คัน ดูความรุนแรงของการชน ความเสียหาย สภาพถนน สภาพอากาศ พิจารณาว่าเกิดอะไรขึ้น พิจารณากลไกการบาดเจ็บก็จะคาดเดาได้ว่า น่าจะมีการบาดเจ็บบริเวณใดบ้าง เช่น หากกระจกหน้ามีรอยยุบ ผู้ป่วยอาจมีการบาดเจ็บที่ศีรษะและกระดูกคอ หากผู้ป่วยไม่รัดเข็มขัดนิรภัย ก็มีแนวโน้มที่จะเจ็บหนัก

⏰ ตามหนังสือ ควรนำผู้ป่วยที่เจ็บหนักออกจากรถภายใน 5 นาที ตัวอย่างของคนไข้เจ็บหนักเช่น

– Threatened Airway มีปัญหาทางเดินหายใจ

– Impaired Ventilation มีปัญหาการหายใจเร็ว < 10 หรือ > 30 /min

– Shock เสียเลือดภายนอกหรือภายในร่างกาย มี HR > 120/min

– Alteration of Conscious ซึม สับสน ชัก

– Penetrating Injury to Head, Neck, Chest ถูกของแทงที่ศีรษะ คอ อก

– Other serious disease การบาดเจ็บอื่นๆ เช่น เจ็บหลายระบบ, เจ็บที่อกหรือท้อง, มีโรคเลือด, โรคหัวใจ, โรคปอด, แผลไหม้, มีภาวะตัวเย็น, ท้อง

🤕 แบ่งคนเจ็บออกเป็น 6 ประเภท

1. (ไม่เจ็บ / เจ็บน้อย) + ไม่สงสัยการบาดเจ็บของคอหรือหลัง + ไม่ติดภายใน

ควรให้เจ้าหน้าที่ที่มีความรู้ทางการแพทย์ไปประเมิน ถ้าไม่มีอะไรก็ไม่เป็นไร

2. เจ็บน้อย + สงสัยการบาดเจ็บของคอหรือหลัง + ไม่ติดภายใน

3. เจ็บน้อย + สงสัยการบาดเจ็บของคอหรือหลัง + ติดภายใน

4. เจ็บหนัก + ไม่ติดภายใน

5. เจ็บหนัก + ติดภายใน

6. ตาย

🆘 แนวทางการดูแลคนเจ็บคือ XABCDE ห้ามเลือด Stop Bleed Tourniquet ใส่ Cervical Collar + Protect C spine ด้วยมือ ให้ Oxygen ทำ Needle Decompression แก้ Tension Pneumothorax พัน Pelvic Binder ทำเฉพาะสิ่งที่จำเป็นและสำคัญ (ณ เวลานั้น) ดังนั้น จึงไม่จำเป็นต้องเปิด iv ในทุกเคส ทำแผลและดามแขนขาบนรถได้ ไม่ต้องทำ ณ จุดเกิดเหตุเพราะเสียเวลา

✅ ในกรณีที่มีการติดภายใน ✅

1. Stabilize Vehicle ทำรถให้มั่นคง ไม่โยกเยกโครงเครงไปมา ถือเป็น Safety ข้อแรก ใช้ท่อนไม้ ยาง บันได อุปกรณ์ค้ำยัน มายันรถไว้ไม่ให้ขยับ ถ้ารถพลิกคว่ำ ก็ไม่ควรพลิกรถกลับท่าเดิม บางตำราอาจจะบอกให้ปล่อยลมยางรถ

2. Disconnect Power Supply เปิดประตู + หน้าต่างก่อนดับเครื่องยนต์ ปลดแบตเตอร์รี่โดยเอาขั้วลบออกก่อน ควรปลดสายเคเบิ้ล ไม่แนะนำให้ตัด (เพราะบางทีประตู / หน้าต่างยังปิดอยู่ จะเพิ่มงานเอา)

3. Assess Casualty ประเมินผู้บาดเจ็บ ใส่ Cervical Collar เอามือประคองคอ จากนั้นเอาพลาสติกใสห่อของ (bubble-wrap plastic) คลุมผู้ป่วยเพื่อป้องกันเศษต่างๆ กระเด็นโดนขณะตัดถ่าง บางครั้งอาจใส่แว่นตา ear muff และหมวกให้คนเจ็บด้วย เวลาเข้าไปควรระวัง Air Bag ระเบิดใส่ ควรอยู่ห่าง 5 นิ้วจาก Side Impact Airbag, 10 นิ้วจากพวงมาลัย และ 20 นิ้วจาก Passenger Side Airbag

4. Create Space การสร้างพื้นที่ในการนำคนเจ็บออกขึ้นอยู่กับสถานการณ์เป็นหลัก เช่นรถจอดแบบธรรมดา พลิกคว่ำด้านข้าง พลิกตะแคง ตีลังกาเอาหลังคาลง หรือมีรถหลายคันทับกันอยู่ สามารถเอาผู้ป่วยออกได้จากประตูข้าง หน้าต่างหลังรถหรือตัดหลังคาแล้วพลิกออกเหมือนเปิดกระป๋อง สำหรับทางกู้ภัย ควรมีแผนสำรอง A, B, C… ไว้เสมอ อาจตัดเสา A, B หรือ C (ระวังว่าจะไปตัดโดนถังแก๊ส Air Bag) ถ้าเอาเสาออกหมดก็ระวังว่าหลังคารถจะไม่มั่นคง บางครั้งทางกู้ภัยอาจจะใช้วิธีตัดแล้วใช้ตัวค้ำยันถ่างให้ภายในรถกว้างขึ้นก็ได้

ควรมีผ้าพลาสติกวางบนขอบที่แหลมคมเพื่อทำหน้าที่เป็น Edge Protector วิธีจัดการกระจกคือเอาเทปกาวแปะแล้วทุบหรือเอาเลื่อยไฟฟ้าตัด เราไม่ต้องการให้มีเศษกระจกหล่นกระจายทั่วรถ กระจกข้างและกระจกหลังเป็น Tempered Glass จะแตกเป็นชิ้นเล็กน้อย ส่วนกระจกหน้ารถเป็น Laminated Glass จะแตกเป็นแผ่นใหญ่ ไม่กลายเป็นชิ้นเล็กๆ ตัด Seatbelt ด้วยกรรไกรหรือใช้มีดพิเศษ บางครั้งอาจรองบอร์ดขนาดเล็กแล้วตัดเบาะด้านหลังผู้บาดเจ็บก็ได้

5. Lift The Casualty Out หลักการคือเอาออกให้แนวกระดูกสันหลังเคลื่อนน้อยที่สุด ดังนั้นออกในแนวตรงจะดีกว่า ถ้าไม่ได้ ค่อยบิดตัวคนไข้ สอดบอร์ดไปที่ด้านหลังผู้ป่วย (ในต่างประเทศมีบอร์ดขนาดเล็กที่สอดไว้ตรงที่นั่งได้) แล้วสไลด์ตัวผู้ป่วยขึ้นบอร์ด บางครั้ง ถ้ารถเอาหลังคาคว่ำลง การเอาออกจะค่อนข้างยาก อาจจะเอาผู้ป่วยออกในท่าคว่ำหน้าก็ได้ ไม่ผิด เพราะไม่มีที่พลิกตัว

❤️ เพิ่มเติม

❤️ คนที่จะเข้าไปข้างในรถ ควรมี PPE ครบ ถุงมือยางไม่ช่วยป้องกันกระจกและเศษเหล็ก ในต่างประเทศ เจ้าหน้าที่ต้องใส่เสื้อแขนขายาวและรองเท้า Safety ด้วยซ้ำ

❤️ติดภายใน กับติดในซากปรักหักพังที่หล่นทับ คนละอย่างกัน และ Crush Injury มักจะเกิดเมื่อแขน/ขาถูกของหนักมากๆ กดทับนาน เกิดเร็วสุดใน 1 ชั่วโมง ดังนั้นถ้าคนไข้แค่ติดเฉยๆ ไม่ได้ถูกทับ ก็ไม่มีความจำเป็นต้องเปิด IV เพราะเสียเวลา(กว่าจะเปิดเส้น กว่าจะลำเลียงไปโรงพยาบาล) น้ำเกลือไม่กี่หยดไม่ช่วยผู้ป่วยหรอก ถ้าหนักมากต้องไปแก้สาเหตุที่โรงพยาบาล เช่นให้เลือด ใส่ ICD ไปผ่าตัด เป็นต้น

❤️ ในต่างประเทศ เจ้าหน้าที่ดับเพลิงทำหน้าที่กู้ภัย มีอำนาจทางกฏหมายที่จะตัดถ่างรถยนต์โดยไม่มีความผิด และไม่มีประเด็นกับบริษัทประกัน

Reference

– Wargclou Dan. Extrication from Cars during Road Traffic Accidents. Swedish Civil Contingencies Agency. 2011.

– Watson L, Shaw R. Motor Vehicle Extrication Student Manual.

– Morris B. Holmatro’s Vehicle Extrication Techniques. 2006.

– Pollak AN. Nancy Caroline’s Emergency Care in the Streets. American Academy of Orthopaedic Surgeons. 2018.