✅ หลักการ

✅ Keep It Simple ทำแผนให้ง่ายต่อการเข้าใจ ถ้ามีแผนอยู่แล้ว ก็ปรับตามแผนเดิม ต้องเปิดแผนได้รวดเร็วภายในไม่กี่นาทีตลอด 24 ชั่วโมงทุกวัน และทุกคนที่อยู่เวรทุกคนต้องปฏิบัติตามได้ อาจแจก Action Card เป็นใบที่เขียนว่าแต่ละคนมีหน้าที่และมีขอบเขตอำนาจอะไรบ้าง แผนไม่ควรเยอะเกินไป ต้องสรุปสั้นๆ สอบถามข้อมูลสถานการณ์ Who What When Where Why How Many? How Severe?

✅ How to Alert ? เงื่อนไขในการเปิดแผนมีอะไรบ้าง? ใครมีอำนาจเปิดแผนตามหลัก ICS? ต้องโทรหาใคร? เปิดกี่โมง? ใครเป็นหัวหน้า? มีลูกน้องกี่คน? เหตุระดับไหนถึงจำเป็นต้องเปิดแผน? ตั้งกองอำนวยการสถานการณ์ ตั้งจุดรวมพล แจ้งผู้ปฏิบัติการ

✅ Surge Capacity สำรวจศักยภาพของโรงพยาบาล เช่น เตียงที่ ER, Ward, ICU, Ventilator, OR, เจ้าหน้าที่ (หมอ พยาบาล ผู้ช่วยพยาบาล เภสัชกร เจ้าหน้าที่เปล แลป x-ray แม่บ้าน ฯลฯ) แจ้งบุคลากรที่ไม่อยู่เวรให้ Stand-by

✅ Mass Casualty แบ่งออกเป็น 3 ระดับคือ

🟢 Level 1 รักษาทุกคนได้ตามมาตรฐาน (คนที่ควรรอด = รอด)

🟢 Level 2 ผู้ป่วยเยอะมากจนไม่สามารถช่วยทุกคนได้ (คนที่ควรรอด = อาจไม่รอด โฟกัสคนที่น่าจะรอด Save patient who are more likely to survive)

🟢 Level 3 คล้ายกับ Level 2 แต่มีความเสียหายในระดับภูมิภาคหรือประเทศ เช่น น้ำ ไฟฟ้า อาหาร ที่พักพิง การคมนาคม ต้องขอความช่วยเหลือจากภายนอก

✅ ER เป็น Triage, Resuscitation & Transfer Station คัดแยกคนที่ด่วนและไม่ด่วน รักษาสิ่งที่สำคัญและจำเป็น ส่งต่อผู้ป่วยไปนอนโรงพยาบาล ไปห้องผ่าตัด หรือกลับบ้าน

✅ Team ก่อนปฏิบัติงาน ควรไปรายงานตัวที่ศนย์อำนวยการ และเมื่อไปถึงจุดปฏิบัติงาน ต้องรายงานตัวให้หัวหน้ารับทราบ บุคลากรไม่ควรยึดติดกับตำแหน่งที่เคยเป็น ให้ทำงานตามคำสั่งหัวหน้า ที่สำคัญ ไม่ควรพูดคุยและให้ข้อมูลกับคนที่ไม่เกี่ยวข้อง

⭐️ เตรียมความพร้อม

⭐️ ER – แต่งตั้งหัวหน้า ควรเป็นคนที่มีประสบการณ์สูงสุด Staff ER มีหน้าที่ Primary Triage คัดกรองคนที่ด่วนและไม่ด่วน ให้เคลียเตียง Admit / Observe / Discharge งดรับผู้ป่วยทั่วไปที่ไม่ฉุกเฉิน ประกาศแจ้งผู้ป่วยที่รอตรวจให้ทราบ หากอาการไม่หนักแนะนำให้ตรวจวันอื่น เตรียมทรัพยากรให้พร้อม เช่นเวชภัณฑ์ ยา เลือด หยิบใช้ง่ายในยามที่ต้องการ กรณีทราบว่าผู้ป่วยจะมากี่โมง ควรรวมพลเจ้าหน้าที่มารอที่ ER จะได้ไม่ล่าช้า เจ้าหน้าที่ใส่ชุดที่บ่งบอกง่ายว่าตำแหน่งอะไร ต้องมีจุดเวชระเบียนเพื่อลงทะเบียนผู้ป่วย อาจใช้แบบฟอร์มกระดาษ แบ่งตามสีแดง เหลือง เขียว ขาว ดำ ทำเป็น Checklist เพื่อความรวดเร็ว ติดป้ายข้อมือกันผู้ป่วยหายหรือหาผู้ป่วยไม่เจอ (มีชื่อ + สี) ถ้าไม่ทราบชื่ออาจต้องถ่ายรูป ต้องรวบรวมเบอร์ติดต่อที่จำเป็นต้องใช้ ถ้าเหตุใหญ่มากต้องตั้งเต๊นเพิ่ม

⭐️ Ward & ICU – แต่งตั้งหัวหน้า, เคลียเตียง, Discharge และ Off elective case อาจตั้ง 1 ward ที่รวมเคสจากเหตุหมู่ จะได้รวมทรัพยากรไว้ในจุดเดียว

⭐️ OR – รีบผ่าตัดให้เสร็จ, Off elective OR, เตรียม OR ให้พร้อมหลายห้อง

⭐️ Decontamination – ทำจุดล้างตัวกรณีเหตุสารเคมี ควรตั้งไว้นอกตัวอาคาร (แต่ไม่ควรไกลมาก) ห้ามคนที่ยังไม่ล้างสารพิษเข้าใน ER โดยเด็ดขาด ต้องเป็นที่ที่มีอากาศถ่ายเท มีเจ้าหน้าที่ใส่ PPE ล้างตัวผู้ป่วยด้วยน้ำ สบู่ ติดต่องานบริการเสื้อผ้าให้ผู้ป่วยเปลี่ยน เก็บทรัพย์สมบัติไม่ให้หาย

⭐️ Security – เจ้าหน้าที่รักษาความปลอดภัยเป็นสิ่งที่จำเป็นมาก ทุกคนควรห้อยป้าย มี Identification ห้ามคนนอกที่ไม่เกี่ยวข้องเข้ามาเพราะจะรบกวนการทำงานของทีม หากมีเหตุก่อการร้าย ระวังจะมีผู้ไม่หวังดีแอบเข้ามาภายในโรงพยาบาล

⭐️ Porter – ระดมเวรเปลกรณีต้องเข็นผู้ป่วยไปตามสถานที่ต่างๆ จัดระบบ Flow การจราจรไม่ให้ติดขัด จัดพื้นที่การขนส่ง ทางเข้าออก จุดส่งผู้ป่วย

⭐️ Forensic – หน่วยนิติเวชเก็บหลักฐาน ดูแลด้านคดีความ ชันสูตรพลิกศพผู้เสียชีวิต

⭐️ X-Ray / Lab – เตรียมเครื่อง X-ray / CT ให้พร้อม, Off เคส Elective, ระดมบุคลากรมาช่วย

🔥 เกิดเหตุจริง

🔥 ER แบ่งโซน Decontamination, Triage, Treatment แดง เหลือง เขียว, Command Zone

🔥 Primary Triage คนไข้กี่คน ความรุนแรงระดับไหน

❤️ แดง ควรเป็น Staff Trauma

💛 เหลือง

💚 เขียว

🖤 ดำ เสียชีวิต

🔥 X-ray / CT ใช้เท่าที่จำเป็นเท่านั้น ห้ามสิ้นเปลืองเพราะทรัพยากรมีจำกัด

🔥 OR – เปิดใช้เมื่อจำเป็นจริงๆ บางหัตถการอาจจำเป็นต้องทำ bedside เช่น Debridement

🔥 Transfer ส่งต่อผู้ป่วย

🔺 Discharge กลับบ้าน

🔺 Observe สังเกตอาการ

🔺 Ward / ICU

🔺 OR ห้องผ่าตัด

🔺 Refer ส่งต่อ รพ ข้างเคียง

🔺 Dead เสียชีวิต

👉🏻 อื่นๆ

👉🏻 หน่วยสนับสนุนอื่นเช่น ประชาสัมพันธ์ ประสานงาน เลขา โภชนาการ โรงอาหาร จ่ายกลาง เปล ฝ่ายจิตเวช ฝ่ายคอมพิวเตอร์

👉🏻 อุปกรณ์ที่ต้องใช้ เช่น โทรศัพท์ วิทยุ โทรทัศน์ แผนที่ กระดานขาว คอมพิวเตอร์

👉🏻 จัดสรรกำลังพลเจ้าหน้าที่ สับเปลี่ยนเวร

👉🏻 ทำระบบการเก็บข้อมูล วิเคราะห์ ปรับปรุงแผน

❤️ สรุป ❤️

แผนที่ดีคือแผนที่เข้าใจง่าย ทุกคนปฏิบัติตามได้ Keep It Simple เมื่อจบสถานการณ์ ควรทำ After Action Review คุยกันถึงปัญหาที่เกิดขึ้นและแนวทางการแก้ไขในอนาคต อย่าลืมว่า แผนการของแต่ละโรงพยาบาลไม่มีทางที่จะเหมือนกัน ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับศักยภาพ ขนาดโรงพยาบาล ทีม ความพร้อม ฯลฯ

Reference

– Lennquist S. Medical Response to Major Incidents and Disasters. A Practical Guide for All Medical Staff. Springer. 2012.

– Strauss RW, Mayer TA. Strauss and Mayer’s Emergency Department Management. McGraw-Hill Education. 2014.

– Major Incident Medical Management and Support. 3rd Advanced Emergency Care Conference 2017. Department of Emergency Medicine. Khon Kaen Hospital.