🌎 Wilderness Advanced First Aid (WAFA) เป็นคอร์สที่จัดขึ้นสำหรับประชาชนทั่วไป บุคลากรทางการแพทย์เรียนได้ เหมาะสำหรับนักท่องเที่ยวสายลุยที่ชื่นชอบการเดินป่า ปีนเขา ล่องน้ำ เมื่อเกิดการเจ็บป่วยขึ้น ถ้าคุณรู้หลักการ คุณจะมีโอกาสรอดชีวิตมากขึ้น

✅ มีวิธีในการประเมิน 3 ลำดับ ลำดับละ 3 ข้อ ให้ประเมินไปทีละลำดับ ได้แก่

❤️ ลำดับที่ 1 Scene Size Up ทำการประเมินสถานการณ์เบื้องต้นให้มีแนวคิดคร่าวๆ โดยยังไม่ต้องเข้าหาผู้ป่วย

❤️ Safety ความปลอดภัยต่อตนเอง ผู้ช่วยเหลือคนอื่น สาธารณะ และผู้ป่วย เช่น คนร่วงลงไปในน้ำตกที่ไหลเชี่ยว เกาะกิ่งไม้ไว้อยู่ ยังรู้ตัวดี หากเข้าไปทะเล่อทะล่าจะมีอันตรายต่อผู้ช่วยเหลือ

❤️ Mechanism of Injury กลไกการบาดเจ็บ เกิดจากอุบัติเหตุ เช่นตกเขา เกิดจากสาเหตุทางอายุรกรรมเช่นอาหารเป็นพิษ หรือเกิดจากสภาพแวดล้อมเช่นลมแดด ฟ้าผ่า

❤️ Number จำนวนของผู้ป่วย ผู้ให้การช่วยเหลือ และทรัพยากรที่มีอยู่

🧡 ลำดับที่ 2 Primary Assessment การประเมินเบื้องต้น สนใจแต่ปัญหาหลักที่ทำให้ผู้ป่วยตายเท่านั้น เป็นภาวะคุกคามต่อชีวิต ได้แก่ 3 ระบบของร่างกาย หัวใจ ปอด สมอง ไม่จำเป็นต้องเรียงตาม 1,2,3 อะไรสำคัญสุดให้ดูอันนั้นก่อน และให้แก้ไขปัญหาทันที

🧡 Circulation ระบบไหลเวียนโลหิต

1. ประเมินชีพจร ถ้าไม่มีให้เริ่ม CPR (หรือในบางกรณี อาจไม่ CPR ก็ได้)

2. ภาวะเลือดออก ให้ห้ามเลือดทันที

🧡 Respiratory ประเมินระบบหายใจ

1. Airway ทางเดินหายใจ เช่นผึ้งต่อย หน้า จมูก ปากบวม หายใจลำบาก อาจรักษาด้วยการให้ Epipen และยาแก้แพ้

2. Breathing การหายใจเร็วหรือช้าจนเกินไป อาจแก้ด้วยการจัดท่า คลายความกังวล และช่วยหายใจ

🧡 Nervous ระบบประสาท

1. ประเมิน AVPU เพื่อดูความรุนแรงของโรค

2. กระดูกสันหลัง หากสงสัยว่าหัก ต้องระวังเรื่องการเคลื่อนย้าย ถ้าอาการไม่หนักมาก ตรวจไม่พบอาการไขกระดูกถูกกดทับ Spinal Cord Compression อาจดามคอแล้วให้เดินเองจะสะดวกต่อการเคลื่อนย้ายมากกว่า

💛 ลำดับที่ 3 Secondary Assessment การประเมินรอบที่สองเพื่อให้ได้ข้อมูลครบถ้วน

💛 Vital Signs สัญญาณชีพ เช่น Heart Rate, Respiratory Rate, Body Temp, Skin, Blood Pressure, AVPU

💛 Physical Examination ตรวจร่างกายหัวจรดเท้า

💛 SAMPLE History เหตุการณ์ อาการ โรคประจำตัว ยาที่ทาน ทานอาหารล่าสุดกี่โมง

📌 ต่อมา ให้ตั้ง Problem List เพื่อให้ได้ข้อสรุปสั้นๆ ประกอบด้วย

📌 Patient’s Problem ปัญหาของผู้ป่วย เช่น เจ็บหน้าอก หายใจเหนื่อย สงสัยปัญหาของหัวใจและปอด เช่นโรคกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด

📌 Underlying Illness โรคประจำตัวของผู้ป่วย เช่น โรคหัวใจเต้นผิดจังหวะ

📌 Anticipated Problem ปัญหาอะไรที่อาจเกิดในอนาคต เช่น หัวใจหยุดเต้น หายเร็วเหนื่อยมากจนไม่ไหว เขียว

📋 หลังจากนั้นจึงวางแผน ทำ Planning

📋 การดูแลผู้ป่วยในระหว่างการเดินทางเช่น การจัดท่านอนราบหรือนอนหัวสูง การพลิกตัวทุก 1-2 ชั่วโมง การอุจจาระและปัสสาวะ การดูแลอุณหภูมิให้ไม่หนาวหรือร้อนจนเกินไป

📋 Re-evaluation การประเมินซ้ำ แบ่งเป็น 3 ประเภทคือ ดีขึ้น เท่าเดิม หรือแย่ลง

📋 ถ้ามีปัญหา จะแก้ไขสถานการณ์อย่างไร เช่น ถูกผึ้งต่อย มีผื่นขึ้นที่แขน ให้ทานยาแก้แพ้ ไม่จำเป็นต้องเคลื่อนย้าย แต่ภายหลังมีหน้าบวม เหนื่อย หายใจลำบาก มีอาการแพ้รุนแรงแบบ Anaphylaxis ให้ปัก Epipen (ถ้ามี) และทานยาแก้แพ้ จำเป็นต้องเคลื่อนย้ายเพราะมีโอกาสอาการหนักขึ้นได้

🔥 สุดท้าย 5 คำถามที่ต้องตอบให้ได้คือ

🔥 Serious or Not Serious ? หนักหรือไม่หนัก ?

🔥 High Risk or Low Risk ? เสี่ยงสูงหรือเสี่ยงน้อย ?

🔥 Emergency or Not Emergency ? ฉุกเฉินหรือไม่ฉุกเฉิน ?

🔥 Unstable or Stable ? อาการไม่คงที่หรือคงที่ ?

🔥 Evacuation or No Evacuation ลำเลียงหรือไม่ลำเลียง ? และ ลำเลียงเร่งด่วน หรือลำเลียงไม่เร่งด่วน ?

⭐️ สิ่งที่สำคัญคือ ให้มองภาพกว้างๆ เราไม่จำเป็นต้องรู้ว่าผู้ป่วยวินิจฉัยเป็นอะไร เรารักษาไปตามอาการ เช่น คนไข้ซึม ไม่ตอบสนอง อาจเกิดจากน้ำตาลต่ำ อุณหภูมิร่างกายต่ำ สมองบวมจากที่สูง ขาดอ๊อกซิเจน ได้รับสารพิษ หรือเกลือแร่ผิดปกติก็ได้ เรามีแค่มือทั้งสองข้าง อยู่บนป่าเขาที่ไกลโพ้น ไม่มี lab ดังนั้นจึงเน้นการวินิจฉัยจากประวัติและตรวจร่างกาย รักษาไปตามสาเหตุที่เป็นไปได้ ใช้ Clinical Diagnosis and Supportive Treatment เช่น ให้น้ำตาล ให้น้ำ keep warm รีบเอาผู้ป่วยลงสู่ที่ต่ำ ให้อ๊อกซิเจน (ถ้ามี)

⭐️ หลักการของ Wilderness Medicine คือการทำให้เหมาะสมที่สุดในสถานการณ์นั้นๆ ภายใต้ความสามารถและข้อจำกัดตามภาวะ วิสัย และพฤติการณ์ที่มีอยู่ มีข้อแม้ว่า ถ้าอยู่ในสถานการณ์ปกติ ผู้ช่วยเหลือมีความพร้อม มีอุปกรณ์ ก็ทำตามมาตรฐาน

Reference

– Wilderness and Rescue Medicine (Handbook) A Practical Guide for the Basic and Advanced Practitioner 5th Edition. Jeffrey E. Issac, PA-C and David E. Johnson.

– 2017 Class Notes Wilderness Advanced First Aid. Wilderness Medical Associates International.

– A Comprehensive Guide to Wilderness & Travel Medicine. Eric A. Weiss.

– Wilderness Medical Society. A Practice Guidelines for Wilderness Emergency Care. 5th Edition. William W. Forgey.