สั้นๆ เรื่องของ Explosions & Blast Injury ในยามที่บ้านเมืองเข้าสู่ความไม่สงบสุข

💣 ระเบิดแยกออกเป็น high explosives (ระเบิดอำนาจสูง) และ low explosives (ระเบิดอำนาจต่ำ)

💢 High Explosives จะเป็นการสลายตัวอย่างรวดเร็วของสารระเบิด เกิด shock wave ที่มีความเร็วมากกว่า 2,250 – 14,500 km/sec เศษสามารถกระเด็นไปทั่วและเกิดความร้อนสูง เช่น TNT, P.E.T.N, Dynamite, RDX

💢 Low Explosives จะเป็นการลุกไหม้อย่างรวดเร็ว เปลี่ยนจากสถานะของแข็งเป็นก๊าซ ทำให้เกิด blast wave ที่มีความเร็วต่ำกว่า 2000 m/sec เช่น ดินปืน, ระเบิดท่อ, petroleum-based bomb ความรุนแรงต่ำกว่า มักไม่ทำให้เกิด overpressure แบบ high explosive

❤️ Mechanism ❤️

Blast Injury เป็น multi-system life-threatening injury ที่เกิดจากการระเบิด ซึ่งให้กำเนิด supersonic over-pressure shock wave กลไกการบาดเจ็บแบ่งเป็น 5 ประเภทคือ

1. Primary Blast Injury 👂🏻

เกิดการบาดเจ็บโดยตรงจาก blast wave อวัยวะที่เป็น gas-filled organ เช่นปอด ลำไส้ และแก้วหู จะมีความเสี่ยงสูงสุดเพราะมี pressure difference และมี rapid compression & re-expansion of gas-filled structure ดังนั้นการบาดเจ็บจะมี Pulmonary contusion, pneumohemothorax, arterial gas embolism (tear pulmonary/vascular tree), bowel wall hematoma & perforation, tympanic membrane rupture, middle ear ossicle rupture เป็นต้น และอาจมี brain & eye injury ร่วมด้วย

2. Secondary Blast Injury 🔩🔪

เกิดการบาดเจ็บจากสิ่งของที่กระเด็นใส่ผู้ป่วย เช่น วัตถุมีคม อาทิ ตะปู ที่อยู่ในระเบิด หรือกระจกในอาคาร พวกนี้จึงมักทำให้เกิด penetrating injury, traumatic amputation, laceration, concussion ได้

3. Tertiary Blast Injury 🏠

เกิดการบาดเจ็บจากคนที่ถูกพัดกระเด็นไปโดนสิ่งอื่นๆ จึงเกิด blunt injury, มี crush syndrome + compartment syndrome ได้จากการที่สิ่งก่อสร้างหล่นมาทับผู้ป่วย

4. Quaternary Blast Injury 🔥

การบาดเจ็บอื่นๆ จากการระเบิด เช่น burn, inhalation injury จากความร้อน, มี sepsis จากแผลที่ติดเชื้อ

5. Quinary Blast Injury 🧪

การบาดเจ็บจากสารที่ใส่ไว้ในระเบิด เช่นสารกัมมันตรังสี สารเคมี อาวุธชีวภาพ และกระดูกของผู้บาดเจ็บคนอื่นๆ ที่กระเด็นมา

– Thermite, magnesium, white phosphorus จะเกิดการเผาไหม้ได้ง่ายมาก

– Chemical agents เช่น cyanide, nerve agent (ซาริน โซมาน VX), asphyxiant (chlorine, phosgene, ammonia), blistering agent (sulfur mustard, lewisite), lacrimating agent (แก๊สน้ำตา สเปรย์พริกไทย)

– Biologic agent เช่น Bacteria เป็น Anthrax, Plaque, Q fever, Tularemia หรือ Virus เช่น small pox, Ebola virus หรือ Biologic toxins เช่น Botulinum, Staphylococcus enterotoxin B ฯลฯ

– Radiation agent ทำให้เกิดการบาดเจ็บต่อ rapidly dividing cells เช่น bone marrow และ GI tract เกิด bone marrow failure ในที่สุด

✅ Management ✅

⭕️ ใน pre-hos อันดับแรกที่ต้องย้ำล้านครั้งคือ SAFETY ถ้าไม่ปลอดภัย ห้ามเข้าเด็ดขาด จอดรถ upwind uphill ประเมินสถานการณ์ก่อนเข้า รายงาน METHANE กลับศูนย์สั่งการ ขอทีมสนับสนุนเพิ่ม ระวัง second bomb ให้ตำรวจ ทหาร และ หน่วยป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยมาช่วยจัดการ

⭕️ XABCDEs (Exsanguinating hemorrhage, airway, breathing, circulation, disability, expose/environment)

⭕️ ให้ high flow oxygen

⭕️ หากมี impending airway problem หรือ ventilatory failureให้ intubate แต่ต้องคำนึงว่าการให้ positive pressure จะเพิ่มความเสี่ยงของ alveolar rupture, pneumothorax และ air embolism

⭕️ หากมีอาการของ tension pneumothorax เช่น อกโป่งไม่เท่ากัน lung: decreased breath sound, trachea shift, neck vein engorged, shock, desaturation ให้รีบทำ needle thoracocentesis (ตอนนี้ทำที่ 5th ICS anterior to mid axillary line นะ) จากนั้นจึงค่อยใส่ ICD เป็นอันดับถัดไป

❌ ระวังอย่าให้ iv มากไป เพราะทำให้ volume overload

⭕️ ต้องรีบ transfer + definitive treatment

🔆 ปัจจัยที่สำคัญในการรอดชีวิตของผู้บาดเจ็บคือ ระยะและความรุนแรงของระเบิด สภาพแวดล้อมที่เป็นห้องปิด ที่กว้าง หรือใต้น้ำ การที่มีสิ่งก่อสร้างถล่มลงมา การคัดแยกผู้ป่วย และทรัพยากรทางการแพทย์ที่เพียงพอ

💙 สรุปคือ 💙

หลักการรักษาที่สำคัญคือทำตามที่เรียน ATLS มา ดู XABCDE ผู้ป่วยมักมี multiple life-threatening injury, ให้รีบ consult surgeon และไปทำ definitive treatment

Reference

– ATLS 10th Edition บท Appendix D : Disaster Preparedness and Response (Optional Lecture) หน้า 289-300

– PHTLS 9th Edition บทที่ 18 Explosions and Weapons of Mass Destruction หน้า 543-577

#explosives #bomb #trauma #blastinjury #management #ระเบิด #แนวทางการรักษา #ATLS #PHTLS