ระบบ EMS และสาธารณสุขที่สวีเดน เป็นยังไง ?

ที่นี่มีบริษัท ambulance หลายเจ้าซึ่งจะรับคำสั่งการออกเคสจาก dispatch center เท่านั้น และจะดูแลพื้นที่ในส่วนของตัวเอง (อาจจะเป็น private organization หรือ government organization ก็ได้) ในส่วนของ Ambulance center ใน Gothenburg City นั้น จะขึ้นตรงกับ Sahlgrenska University และแต่ละที่ก็จะมี protocol ที่ต่างกันไป

ศูนย์ ambulance ใน gothenburg จะกระจายอยู่ทั่วๆ เช่นใน gullbervass, frolunda, ostra hospital ฯลฯ เวลามีเคส ศูนย์ dispatch center ก็จะดูว่ารถคันไหนอยู่ใกล้สุด และมีรถที่ติดภารกิจอยู่รึเปล่า ไม่ได้พิจารณาจากรถคันไหนดูแลพื้นที่ไหน เช่นรถจาก frolunda ก็ไปรับเคสที่อยู่บริเวณ gullbervass ได้ ทั้งนี้เพราะเมือง gothenburg ค่อยข้างเล็ก ระยะทางส่วนใหญ่น้อยกว่า 10-15 กิโล การคมนาคมสะดวก ไม่ค่อยมีรถติด จึงทำให้รถ ambulance เข้าถึงผู้ป่วยได้รวดเร็ว

เจ้าหน้าที่ Ambulance ของที่นี่มี 3 ระดับเท่านั้น คือ หมอ พยาบาล และผู้ช่วยพยาบาล (คล้าย paramedic) กล่าวคือ เค้าให้พยาบาลทำหน้าที่แทน paramedic บ้านเรานี่แหละ ง่ายกว่าที่ไทยเยอะ

รถพยาบาลของที่นี่แบ่งเป็น 4 คันหลัก

1. รถ Doctor Car มี หมอ 1 คน พยาบาล 1 คน ทำงาน จันทร์-ศุกร์ 7-21 เท่านั้น หมอต้องจบ anes/critical care เพราะหมอธรรมดาใส่ ETT ไม่ได้ ส่วนพยาบาลต้องมีประสบการณ์เยอะ 20+ ปี ส่วนใหญ่เป็น anes/icu nurses เพราะต้องคุ้นเคยและบริหารยายากๆได้ เช่น propofol, ketamine, rocuronium ได้ หมอมีหน้าที่หลัก2 อย่างคือ ประเมินเคส priority 1 และใส่ Endotracheal tube ซึ่งเอาจริงๆ หมอไม่ค่อยมีประโยชน์ใน pre-hos เพราะพยาบาลที่นี่ก็ให้ยาได้ (ถ้ามีหมออยู่ก็จะทำ pre-hos RSI) ช่วงเวลาที่ไม่มีหมอก็ใส่ Laryngeal Mask เป็นอันดับแรก แต่ถ้าไม่ได้จริงๆ พยาบาลก็ใส่ ETT ได้

2. รถ Ambulance มี พยาบาล 2 คน มีอุปกรณ์เหมือนรถหมอเลย แค่ไม่มีเลือด และยาบางตัว รถคันใหญ่ เคลื่อนตัวยากหน่อย ที่ด้านหลัง บรรจุคนไข้ได้ 1 คน และคนรักษาอีก 2 คน มีหน้าที่ไปดูเคส priority2 หรือ 3 (inter-hospital transport) สามารถโดนสั่งให้ไปทำภารกิจอะไรก็ได้ ไม่สามารถปฏิเสธและเลือกภารกิจของตัวเองได้ พยาบาลทั้งสองคนเป็นคู่หูกันตลอดไป เลือกวันทำงานได้ เช่น fix จันทร์ พุธ ศุกร์ ส่วนใหญ่ทำ 3-4 วัน/อาทิตย์ ถ้าเป็นพยาบาลจบใหม่แล้วอยากสมัครงานที่นี่ เค้ารับเลยทันที แต่เค้าบอกว่า ควรมีประสบการณ์ก่อนจะดีกว่า พยาบาลที่นี่สามารถทำงานที่ ambulance, helicopter และ hospital ได้ (แต่ต้องประสบการณ์เยอะ) และสามารถเลือกสลับ rotation เช่น 2 เดือนที่ ambulance และ 2 เดือนที่ hospital ได้ (แบบนี้จะดีกว่า เพราะเคสหนักน้อย ไม่ค่อยได้ฝึก skill)

3. รถ Single Responder พยาบาล 1 คน ทำงานคนเดียว ขับรถเก๋ง Volvo สวยๆ หน้าที่คือ ไปดูเคส priority 2 แล้วประเมินว่าจะทิ้งไว้ที่บ้าน หรือพาไปรพ. ถ้าพาไปรพ. ก็พิจารณา 1. เรียก taxi 2. นั่งรถเก๋งไปด้วยกัน 3. เรียก Ambulance เพราะคนไข้หนักหรือเดินไม่ได้ ต้องนอน stretcher (เจ้าหน้าที่แอมที่นี่ชอบให้คนไข้เดินมากกกก spO2 92 ก็ยังให้เดินไปขึ้นรถ 555 ของไทยคือแทบจะประเคนราชรถให้) ข้อดีคือเลือกงานได้เอง และสามารถปฏิเสธภารกิจได้ เช่นเคสคนไข้จิตเวช เคสในสถานที่สาธารณะ หรือเคสที่ฟังแล้วควรไปรพ เช่น bradycardia hr 40 เป็นต้น ถ้าทำงานเป็น Single Responder ก็อาจต้อง rotate ไปตามสถานีอื่นๆ แต่ตารางงานจะคล่องตัวกว่า เลือกวันทำงานเองได้

4. รถ Transport เป็น Nurse assistant 2 คน (อารมณ์แบบกึ่งๆ paramedic) รถคันนี้มีหน้าที่แค่ inter-hospital transport เท่านั้น บนรถไม่มีอุปกรณ์เช่น EKG monitoring ดังนั้นเคส Heart/Arrhythmia ก็จะไม่รับ แม้คนไข้จะ stable มากก็ตาม

และแม้ระบบสาธารณสุขของที่นี่จะดี แต่ที่นี่เขาบังคับจ่ายเงินนะ ค่าแอม 150 krona (510 บาท) และค่ารักษาที่โรงพยาบาล 300 krona (1020 บาท) ไม่ว่าจะโรคอะไรก็ต้องจ่ายเท่ากันหมด และถ้าป่วยเกินจำนวนครั้งที่เขากำหนดไว้ต่อปี ก็ไม่ต้องจ่ายเพิ่ม ถือว่าฟรีไปเลย

การหาหมอที่นี่ ทำได้ 3 ช่องทาง

⁃ โทรไปทำนัดที่ General Practitioner (GP) Clinic ก็คือหมอ Fammed นี่แหละ อาจจะต้องรอ 1-2 wk เพราะคิวเต็ม ไม่เร่งด่วน หมอก็จะใช้เวลากับคนไข้ได้นานนนนน ที่คลินิกส่ง lab พื้นฐานได้ แต่ไม่มี xray/CT/specialist

⁃ ไปห้องฉุกเฉิน โดย walk in ถ้าเป็นโรคที่ไม่เร่งด่วน เช่น ไข้หวัด ก็ต้องรอประมาณ 10 ชั่วโมงกว่าจะได้เจอแพทย์ (เทียบไม่ได้กับไทยที่รอแค่ 30 นาที -1 ชม)

⁃ ไปห้องฉุกเฉิน โดย ambulance ซึ่งเจ้าหน้าที่แอมก็จะพิจารณาว่าคุณจำเป็นต้องไปรพ. รึเปล่า ถ้าคิดว่าไม่จำเป็น ก็ไปเยี่ยมๆ คุยๆ ให้ observe clinical หรืออาจจะโทรไปขอนัดจาก GP ก็ยังได้ เค้ามีหมอเยี่ยมบ้านเหมือนกัน

#sweden #EMS #gothenburg #ambulance #healthcare #elective #สวีเดน #โกเทนเบิร์ก #ระบบสาธารณสุขในสวีเดน